Hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) sẽ bùng nổ mạnh mẽ đến năm 2030, góp phần gia tăng hiệu quả đầu tư của năng lượng tái tạo tại Việt Nam, theo các chuyên gia.

Hiện điện tái tạo chiếm 15-17% tổng sản lượng điện của Việt Nam, nhưng tỷ lệ đầu tư cho hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin hiện chưa đầy 1%. Sự lệch pha này được kỳ vọng sẽ sớm thu hẹp lại khi cơ cấu khung giờ cao điểm và thấp điểm của hệ thống điện quốc gia vừa có sự thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây là cơ hội lớn để doanh nghiệp đầu tư cho BESS.

Chênh lệch giá điện gần 3 lần – cú hích mới

Theo Quyết định 963 do Bộ Công Thương ban hành vào tháng trước, khung giờ cao điểm của hệ thống điện quốc gia đã được điều chỉnh gom thành một khoảng thời gian liên tục từ 17:30 đến 22:30 (liên tục 5 tiếng) trong buổi tối, thay vì chia làm hai khung giờ rời rạc như trước. Trong khi đó, khung giờ thấp điểm vào nửa khuya từ 00:00-06:00 (kéo dài 6 tiếng).

Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến khoảng 1,25 triệu công tơ điện đang áp dụng cơ chế tính giá điện theo thời gian, chủ yếu thuộc nhóm khách hàng sản xuất và kinh doanh.

Tại hội thảo “Thời đại của pin – dầu mỏ mới của thế kỷ 21” do Lithaco tổ chức hôm 15-5 tại TP.HCM, các chuyên gia đánh giá đây là “đòn bẩy” hoàn hảo cho công nghệ lưu trữ. Ông Lê Bá Thông, Trưởng phòng phát triển kinh doanh cấp cao Huawei Digital Power Việt Nam, nói rằng giá điện kinh doanh ở khung thấp điểm chỉ hơn 1.900 đồng/kWh, trong khi giá ở khung cao điểm có thể lên tới 5.400 đồng/kWh. Sự chênh lệch lớn này chính là dư địa để doanh nghiệp tận dụng BESS nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Riêng ông Trần Quốc Tâm, Giám đốc Lithaco kiêm Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Tái tạo TP.HCM (HCMREA) phân tích rằng doanh nghiệp có thể nạp đầy BESS trong khung giờ thấp điểm, sau đó xả ra dùng song song với điện lưới vào giờ cao điểm. Các hệ thống BESS quy mô tương đương một container hiện đã đạt dung lượng lưu trữ hơn 5 MWh, hoàn toàn đáp ứng được kịch bản mua tích trữ lúc giá rẻ và tiêu thụ lúc giá cao để cắt giảm hóa đơn tiền điện.

Lợi ích kép

Việc gộp các khoảng thời gian thành một khung cao điểm duy nhất (17:30-22:30) không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn giúp tối ưu vận hành kỹ thuật. Ông Lê Bá Thông giải thích, độ bền của pin phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường, chu kỳ sử dụng mỗi ngày và số ngày dùng trong năm. Với cấu trúc giờ mới, hệ thống BESS chỉ cần thực hiện một chu kỳ sạc và xả (sạc đầy và xả gần hết) mỗi ngày. Lấy thiết bị của Huawei làm ví dụ, tuổi thọ có thể đạt 8.000 chu kỳ; nếu sạc xả 1 chu kỳ/ngày, pin sẽ vận hành tới 20 năm, trong khi nếu áp dụng 2 chu kỳ/ngày theo khung giờ cũ, tuổi thọ rớt xuống chỉ còn 13-15 năm.

Về mặt tổng thể hệ thống điện, BESS là “cứu cánh” chống lãng phí điện năng. Ông Trần Quốc Tâm chỉ ra rằng nếu vắng bóng hệ thống lưu trữ, khoảng 30% sản lượng điện mặt trời sản xuất ra sẽ bị bỏ phí.

Riêng PGS. TS Phạm Trung Kiên (Khoa Công nghệ Vật liệu, Đại học Bách khoa TP.HCM) nhận định BESS là thành phần cốt lõi song hành cùng điện mặt trời và điện gió. Nó không chỉ điều hòa nguồn phát, cải thiện hiệu suất tải mà còn giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch. Điều này đặc biệt quan trọng khi các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam bắt đầu phải đối mặt với rào cản thuế carbon CBAM của EU.

Chi phí đầu tư giảm hơn 50%

Một động lực khác thúc đẩy BESS là sự sụt giảm nhanh chóng của chi phí đầu tư. Cách đây 10 năm, để đầu tư 1 MW điện mặt trời cần 20-25 tỉ đồng, nhưng hiện mức giá chỉ còn khoảng 10 tỉ đồng. Các nhà phân tich chỉ ra rằng, khi sản lượng điện mặt toàn cầu tăng gấp đôi, chi phí sản xuất giảm 20%. “Xu hướng này đang diễn ra y hệt trong ngành pin lưu trữ”, giám đốc Lithaco nói.

Bên cạnh đó, nỗi lo về rác thải công nghệ cũng được giải tỏa khi hiện nay có thể tái chế đến 85% các thành phần của pin. CEO Lithaco nhấn mạnh pin sau khi hết hạn là tài nguyên, không phải rác thải, dẫu cho lượng pin thải bỏ tại Việt Nam hiện còn ít nên chưa hình thành các doanh nghiệp thu gom, tái chế chuyên biệt.

Ricky Hồ / BSA Media