Đến năm 2034, Việt Nam sẽ chính thức trở thành quốc gia có dân số già. Trong khi già hóa dân số từng được xem chủ yếu là thách thức đối với an sinh xã hội và ngân sách, nhiều chuyên gia cho rằng đây cũng là thời điểm mở ra dư địa phát triển của một lĩnh vực kinh tế mới – nền kinh tế Bạc.
Thông điệp đó được đưa ra tại Diễn đàn Kinh tế Chăm sóc và Phát triển ngành Chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI-HCM), với sự hỗ trợ của Sáng kiến Đầu tư cho Phụ nữ (Investing in Women – IW) thuộc Chính phủ Australia, tổ chức tại TP.HCM ngày 6/8.
Việt Nam đang bước vào Kinh tế Bạc
Theo dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074 của Cục Thống kê và UNFPA, đến năm 2034, người từ 65 tuổi trở lên sẽ chiếm 14% dân số, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có dân số già. Trong đó, dự báo nhóm người từ 80 tuổi trở lên được dự báo sẽ tăng gấp ba vào năm 2050.
Điều này đồng nghĩa nhu cầu về chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, hỗ trợ sinh hoạt, chăm sóc tại nhà, dịch vụ dưỡng lão, công nghệ hỗ trợ người cao tuổi và các dịch vụ đời sống sẽ tăng rất nhanh.
Trong khi đó, tuổi thọ trung bình của người Việt đã đạt 74,7 tuổi nhưng thời gian sống khỏe mạnh chỉ khoảng 65,4 tuổi. Nói cách khác, trung bình mỗi người có gần 10 năm cần được hỗ trợ về sức khỏe và chăm sóc.
Đó chính là nền tảng hình thành cái gọi là Kinh tế Bạc.
Theo thông tin được chia sẻ tại diễn đàn, quy mô thị trường Kinh tế Bạc toàn cầu năm 2026 ước đạt hơn 4.000 tỷ USD. Kinh tế Bạc được hiểu là toàn bộ hệ sinh thái kinh tế phục vụ người cao tuổi, từ y tế, chăm sóc tại nhà, phục hồi chức năng, bảo hiểm, thiết bị hỗ trợ, nhà ở thân thiện với người già, công nghệ số, tài chính, du lịch, dinh dưỡng cho đến các hoạt động văn hóa và giải trí.
Nếu được phát triển đúng hướng, đây sẽ là một thị trường mới tạo ra việc làm, thu hút đầu tư và thúc đẩy tiêu dùng.
Chính sách đã mở đường
Một trong những nội dung được nhấn mạnh tại diễn đàn là Việt Nam đã bắt đầu hình thành nền tảng pháp lý cho Kinh tế Bạc. Tại nhiều văn bản quan trọng đã được ban hành như Luật Dân số 2025, Nghị định 168/2026/NĐ-CP về chăm sóc người cao tuổi tại nhà và cộng đồng, Quyết định 1116/QĐ-TTg về chăm sóc sức khỏe toàn diện, Nghị quyết 72-NQ/TW về thu hút nguồn lực tư nhân.
Đặc biệt, Quyết định 383/QĐ-TTg lần đầu tiên đưa thuật ngữ “Kinh tế Bạc” vào hệ thống chính sách của Việt Nam.
Theo bà Bùi Thị Ninh- Phó Giám đốc VCCI-HCM, đây là sự thay đổi tư duy quan trọng. Già hóa dân số không phải là gánh nặng mà là một thị trường mới, một động lực tăng trưởng mới.
Bà Ninh cho hay, Kinh tế Bạc mở ra hai cơ hội song song, một là tạo ra thị trường dịch vụ mới cho doanh nghiệp, hai là tạo thêm việc làm chất lượng, đặc biệt giúp giảm gánh nặng chăm sóc không lương vốn chủ yếu đang đặt lên vai phụ nữ.
Tuy nhiên, từ phía các doanh nghiệp họ vẫn còn có nhiều rào cản để đi vào nền kinh tế này. Đó là thiếu các cơ chế về đất đai, tín dụng, ưu đãi đầu tư và đặc biệt là hành lang pháp lý đủ rõ để khu vực tư nhân mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi.
Cần một cái tên cho nghề
Thực tế cho thấy, nghề chăm sóc người cao tuổi phi y tế đã tồn tại nhiều năm nhưng vẫn chưa có mã nghề quốc gia, điều này khiến người làm nghề chưa được công nhận chính thức. Các cơ sở đào tạo không thể cấp bằng, khiến doanh nghiệp gặp khó khi tuyển dụng và mở rộng quy mô. Đây được coi là một trong những “nút thắt” lớn nhất của ngành này.
Tại sự kiện, Chương trình GRACE do VCCI-HCM triển khai với sự hỗ trợ của Chính phủ Australia đã thử nghiệm mô hình đào tạo theo vi bằng (micro-credentials).
Đến nay, chương trình đã đào tạo 29 giảng viên nguồn theo chuẩn Australia, chuẩn hóa năng lực cho 206 học viên và nâng chỉ số tự tin nghề từ 2,42 lên 4,04 trên thang điểm 5. Quan trọng hơn, chương trình tạo cơ sở thực tiễn để đề xuất xây dựng Mã nghề quốc gia cho nhân viên chăm sóc người cao tuổi phi y tế. Đây được xem là điều kiện tiên quyết nếu Việt Nam muốn hình thành một thị trường dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp.
Không chỉ là chăm sóc y tế
Trao đổi bên lề diễn đàn, TS Hồ Xuân Dũng – Trường Đại học Luật TP.HCM, cho rằng cách tiếp cận về chăm sóc người cao tuổi hiện nay đã thay đổi đáng kể. Theo ông, trước đây chăm sóc người cao tuổi thường được hiểu chủ yếu là chăm sóc y tế.
Nhưng với Nghị quyết 72-NQ/TW và Nghị định 168/2026/NĐ-CP, khái niệm này đã được mở rộng sang các dịch vụ phi y tế như chăm sóc tinh thần, văn hóa, sinh hoạt, hỗ trợ tại nhà và chăm sóc trong cộng đồng.
Ông Dũng cho rằng, sự tham gia của khu vực tư nhân là rất cần thiết bởi Nhà nước không thể một mình đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn khi dân số già hóa nhanh.
Bên cạnh đó, vì đây là nhóm đối tượng đặc thù nên cũng cần có các tiêu chuẩn nghề nghiệp, điều kiện hành nghề và cơ chế giám sát nhằm bảo vệ cả người cao tuổi lẫn đơn vị cung cấp dịch vụ.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Tuấn Ngọc – Giám đốc Hệ thống Trung tâm Chăm sóc Người cao tuổi Bách Niên Thiên Đức, cho rằng nhận thức xã hội đang thay đổi rất nhanh.
Nếu cách đây khoảng hai thập niên, nhiều người vẫn coi việc đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão là biểu hiện của sự bất hiếu thì hiện nay, đây dần trở thành một lựa chọn phù hợp trong bối cảnh quy mô gia đình nhỏ hơn, con cái đi làm xa và nhu cầu chăm sóc chuyên nghiệp ngày càng tăng.
Theo ông Ngọc, các trung tâm chăm sóc hiện đại không còn là nơi “gửi người già”, mà hướng tới tạo môi trường sống an toàn, đầy đủ tiện nghi, với đội ngũ nhân viên được đào tạo bài bản và coi việc chăm sóc người cao tuổi là một nghề dịch vụ chuyên nghiệp.
Không chỉ tạo thêm việc làm, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng, Kinh tế Bạc còn góp phần bảo đảm để người cao tuổi được sống khỏe hơn, độc lập hơn và có một cuộc sống có chất lượng trong giai đoạn cuối đời.
