Tranh chấp biên giới đã khiến hai bên đóng cửa giao thương. Nay, đến lượt các nhà đầu tư nước ngoài đem sổ sách ra tính thiệt hơn khi làm ăn tại cả hai nước. Việt Nam, Lào và Indonesia là những đích đến trong tầm ngắm của các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là người Nhật.
Mô hình “Thái Lan+1” từng cho phép xứ chùa vàng tận dụng cơ sở hạ tầng vững mạnh của mình, đồng thời hưởng lợi từ chi phí nhân công thấp hơn ở các nước láng giềng như Campuchia.
“Mất cả chì lẫn chài”
Ông Thitinan Pongsudhirak, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc tế thuộc Đại học Chulalongkorn, cảnh báo rằng xung đột gây thiệt hại kinh tế rất lớn, chính phủ Thái Lan phải suy nghĩ rất cẩn thận trước khi hành động.
“Mối lo ngại của tôi là các nhà lãnh đạo Campuchia đang có ý định quốc tế hóa tranh chấp biên giới. Việc quân đội Thái Lan siết chặt kiểm soát biên giới sẽ khiến xung đột leo thang hơn nữa trong thời gian tới”, Thitinan nói với Bangkok Post.
Cả hai bên đều chia sẻ gánh nặng của tổn thất, nhưng Campuchia chịu thiệt hại nhiều hơn vì Thái Lan có thặng dư thương mại 3,4 tỉ đô la Mỹ trong tổng kim ngạch thương mại song phương 5,5 tỉ đô la.
Sự gián đoạn chuỗi cung ứng cũng đáng lưu tâm. Xung đột biên giới để lại một “vị đắng” cho các nhà đầu tư nước ngoài. Chẳng hạn, người Nhật đang phải chịu thiệt hại vì ngành công nghiệp phụ tùng xe hơi của họ phụ thuộc vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới. Nhà đầu tư Nhật thuộc loại lâu đời nhất ở Thái Lan và họ có cam kết kinh doanh không thể lay chuyển. “Các rắc rối của cả hai nước láng giềng sẽ khiến người Nhật lánh xa, và có thể chuyển đi nơi khác, chẳng hạn như Việt Nam và Indonesia”, ông Thitinan nói.
Tuy vậy, nhà nghiên cứu khẳng định rằng các mối quan ngại về an ninh là cấp thiết và các nhà lãnh đạo chính trị ở cả hai bên phải thể hiện thiện chí và giảm leo thang.
“Khi tình cảm dân tộc chủ nghĩa dâng cao, các nhà lãnh đạo Thái Lan và Campuchia phải thuyết phục người dân của mình rằng giảm leo thang và bình thường hóa là con đường tốt nhất cho cả hai. Nền kinh tế Thái Lan lớn hơn gấp 10 lần Campuchia. Dù có thể khiến Campuchia phải chịu nhiều thiệt hại, Thái Lan phải cẩn thận để không mất đi sự ủng hộ của quốc tế. Đánh bại Campuchia nhưng thua trên thương trường quốc tế là tự chuốc lấy thất bại”.
Chiến lược “Thái Lan + 1” mất ưu thế
Ông Aat Pisanwanich, một nhà phân tích thương mại quốc tế, cho biết Thái Lan và các nhà đầu tư nước ngoài tại Campuchia phải xem xét lại chiến lược đầu tư của họ sau cuộc đụng độ quân sự lớn hồi tháng 7. Thái Lan vẫn đang đóng cửa biên giới và không có dấu hiệu khi nào sẽ mở lại do áp lực trong nước.
Nhà đầu tư nước ngoài có thể chọn giải pháp khác là chuyển sang đặc khu kinh tế Savan-Seno ở tỉnh Savanakhet – bên kia dòng Mekong là hai tỉnh giáp giới Nakhon Phanom và Mukdahan của Thái Lan.
Nhật Bản, một nhà đầu tư lớn tại Campuchia, đã bị ảnh hưởng bởi việc đóng cửa biên giới vì các khoản đầu tư của họ hoạt động theo một chuỗi cung ứng khu vực gắn liền với Thái Lan. Do đó, các nhà đầu tư Nhật Bản đã kêu gọi Thái Lan mở lại biên giới.
Ngược lại, Trung Quốc là nhà đầu tư lớn nhất của Campuchia và có thể ít bị ảnh hưởng hơn vì chuỗi cung ứng của họ không phụ thuộc nhiều vào Thái Lan. Hầu hết các nhà đầu tư Trung Quốc đều đưa nguyên liệu thô trực tiếp từ Trung Quốc vào Campuchia để sản xuất.
“Nhật Bản nên gây áp lực lên Campuchia, và họ phải suy nghĩ lại về kế hoạch đầu tư và cách chuyển hướng khỏi Campuchia. Các vấn đề của Campuchia với Thái Lan có thể tiếp diễn trong tương lai”, ông Aat nói.
Việc đóng cửa biên giới đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng ở Thái Lan, đặc biệt là đối với các linh kiện phụ tùng xe hơi và dây điện. Aat đề nghị các nhà đầu tư Thái nên điều chỉnh chiến lược của họ tại Campuchia. Trong những năm gần đây, tình cảm chống Thái Lan đã bị khuấy động, bao gồm cả việc tạo ra những nhận thức tiêu cực về các thương hiệu Thái Lan.
Dữ liệu từ năm 2024 cho thấy Thái Lan đã xuất khẩu khoảng 9 tỉ đô la sang Campuchia, trong đó thương mại biên giới chiếm 6,7 tỉ đô la. Ông ước tính cuộc xung đột có thể khiến xuất khẩu của Thái Lan sang Campuchia giảm 70%, gồm các mặt hàng chính là xăng dầu, vàng, phụ tùng xe hơi, vật liệu xây dựng, riêng vàng chiếm 30% tổng giá trị xuất khẩu.
Đối với Campuchia, ngoài tác động kinh tế trực tiếp, một nguồn thu lớn khác bị mất là từ 90 sòng bạc dọc biên giới, thuộc loại nhiều nhất ở Đông Nam Á
Ngao cò tranh nhau, ngư ông ở đâu hưởng lợi?
Xung đột lãnh thổ có thể làm lệch quỹ đạo của nhà đầu tư Nhật Bản trong khu vực chiến lược “Thái Lan + 1” bị lung lay, theo lời Apichit Prasoprat, Phó Chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan (FTI).
Việc đóng cửa các cửa khẩu biên giới có nghĩa là các công ty Nhật Bản có cơ sở sản xuất tại Campuchia không thể vận chuyển hàng hóa và nguyên liệu thô giữa hai nước. Họ có thể chuyển sang vận tải đường biển, nhưng lựa chọn này tốn kém hơn, gây ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của họ.
“Nhiều công ty Nhật Bản không còn tin tưởng vào việc đầu tư mới vào Campuchia nữa,” ông Apichit nói và cho biết thêm rằng họ có thể xem xét mở rộng kinh doanh tại Thái Lan, Việt Nam hoặc Indonesia.
Ông nói thêm, việc Mỹ áp các mức thuế khác nhau cho các quốc gia trong khu vực càng khiến quyết định mở rộng đầu tư trở nên phức tạp hơn. Các yếu tố như tỷ giá hối đoái và luật môi trường ở mỗi quốc gia cũng phải được tính đến.
Các công ty Nhật Bản đang theo dõi tranh chấp lãnh thổ và yêu cầu Tổ chức Xúc tiến Mậu dịch Nhật Bản (Jetro) cung cấp thông tin cập nhật từ chính quyền.
Các nhà đầu tư Nhật Bản có mặt tại Thái Lan từ đầu thập niên 1960, đầu tư đa dạng khắp các lĩnh vực. Trong thập niên 2014-2024, Thái Lan tiếp tục là điểm đến được ưa chuộng thứ hai của dòng vốn FDI của Nhật Bản, xếp sau Singapore và chiếm 22% tổng đầu tư của Nhật Bản ở Đông Nam Á và hơn 36% tổng vốn nước ngoài ở Thái Lan. Tính đến năm ngoái, có khoảng 5.800 công ty Nhật hoạt động ở Thái Lan.
Theo Bangkok Post
Ricky Hồ / BSA Media
