Áp lực tài chính đang đè nặng các hộ gia đình, buộc họ phải tính toán chi li hơn khi mua sắm. Các chuyên gia kinh tế dự báo quá trình phục hồi của kinh tế hộ gia đình sẽ diễn ra từ từ do giá cả vẫn ở mức cao.
Áp lực tài chính đè nặng hộ gia đình
Ed delos Santos 45 tuổi, là nhân viên bảo vệ ở Taguig – thành phố thuộc vùng đô thị Greater Manila. Ông phải chật vật nuôi sống gia đình bốn người nhiều năm qua. Vợ anh ở nhà nội trợ, hai con đang tuổi đến trường, trong khi thu nhập hàng tháng của anh chỉ nhỉnh hơn 30.000 peso (khoảng 490 USD).
Trong vài tháng qua, khi cuộc chiến tại Iran đẩy giá nhiên liệu và các mặt hàng khác tăng vọt, gia đình anh buộc phải cắt giảm chi tiêu nhiều hơn nữa.
“Thay vì mua một ký thịt, tôi chỉ mua nửa ký thôi. Thật khó để xoay sở chi tiêu nếu bạn chỉ kiếm được nhiêu đó tiền”, Santos nói.
Giống như các khu vực khác trên thế giới, Đông Nam Á đang lao đao trước những tác động từ cuộc xung đột gần đây ở Trung Đông. Kể từ cuối tháng 2-2026, cuộc chiến Trung Đông đã làm gián đoạn nguồn cung dầu, khí đốt và một số hóa chất công nghiệp. Điều này đã châm ngòi cho lạm phát và tạo ra tác động lan tỏa khắp các nền kinh tế trên toàn cầu.
Một số quốc gia – như Indonesia và Philippines – đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề hơn khi đồng nội tệ suy yếu, khiến chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu trở nên đắt đỏ hơn. Mặc dù giá dầu đã giảm xuống còn khoảng 70 USD/thùng sau thỏa thuận hòa bình sơ bộ giữa Mỹ và Iran vào tuần trước (so với mức hơn 100 USD vào thời kỳ đỉnh điểm của cuộc chiến), nhưng các nhà phân tích nhận định tác động lên lạm phát và sự suy giảm sức mua có thể sẽ còn kéo dài thêm một thời gian.
Chọn mua đồ giá rẻ hơn
Chị Nurafnia, cư dân thị trấn nhỏ Solok thuộc tỉnh Tây Sumatra của Indonesia, cho biết giá các thực phẩm giàu đạm như trứng, thịt gà và thịt bò đã rục rịch tăng từ đầu năm. Giá các mặt hàng này càng đắt đỏ hơn sau đợt tăng giá xăng mới nhất của hãng năng lượng nhà nước Pertamina hôm 10-6.
Trước đây, thỉnh thoảng chị Nurafnia vẫn lái xe ba tiếng đồng hồ đến thủ phủ Padang để dạo trung tâm thương mại hoặc xem phim. “Bây giờ, những khoản chi phí hàng tháng như tiền xăng, tiền điện và thực phẩm đã ngốn sạch tiền lương. Tôi không còn dư dả để lên thành phố giải trí nữa”, Nurafina nói.
Các nhà bán lẻ đã chỉ ra một xu hướng chung là khách hàng đang cắt giảm chi tiêu, bao gồm cả việc chuyển sang mua các mặt hàng rẻ tiền hơn.
Tại Philippines: Ông Steven Cua, Chủ tịch Hiệp hội các siêu thị hợp nhất Philippines, cho biết nhiều hộ gia đình đã chuyển hướng mạnh mẽ sang mua sắm các nhu yếu phẩm cơ bản, từ bỏ các thương hiệu tạp hóa tầm trung, bánh ngọt lẻ và đồ uống từ sữa để chọn các sản phẩm thay thế rẻ hơn. Người tiêu dùng cũng đang phụ thuộc nhiều hơn vào các sản phẩm đóng gói dạng gói nhỏ (sachet) giá rẻ dùng một lần đối với thực phẩm và đồ chăm sóc cá nhân.
Tại Indonesia: Ông Budiharjo Iduansjah, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ và khách thuê trung tâm thương mại Indonesia, nhận định người tiêu dùng có thu nhập trung bình thấp là đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Tệp khách này đang chuyển sang sử dụng hàng hóa rẻ hơn, chất lượng thấp hơn hoặc mua với số lượng và dung tích nhỏ hơn, ông nói.
Ông Adhi Lukman, Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất thực phẩm và đồ uống Indonesia, cũng cho biết các nhà sản xuất đang phải thích ứng bằng cách cố gắng giảm chi phí. Ví dụ như sử dụng vật liệu đóng gói giá rẻ hơn và “điều chỉnh kích cỡ sản phẩm” để phù hợp với sức mua đang suy yếu.
Bức tranh lạm phát toàn cảnh tại Đông Nam Á
Áp lực lạm phát đang thể hiện rõ qua các con số thống kê trên toàn khu vực trong tháng 5 vừa qua:
- Philippines: Lạm phát toàn phần ở mức 6,8% so với cùng kỳ năm ngoái (giảm nhẹ so với 7,2% của tháng 4 nhưng cao hơn nhiều so với mức 1,3% của một năm trước đó).
- Indonesia: Mặc dù nhiên liệu được trợ giá mạnh, lạm phát vẫn nhích lên 3,1% từ mức 2,4% trong tháng 4.
- Việt Nam: Báo cáo mức lạm phát 5,6%, mức cao nhất kể từ tháng 1/2020, chủ yếu do chi phí giao thông, nhà ở và vật liệu xây dựng tăng cao.
- Malaysia: Ghi nhận mức lạm phát 2%, con số cao nhất trong gần hai năm qua.
- Thái Lan: Sau 12 tháng liên tiếp giảm phát tính đến tháng 3, Thái Lan đã ghi nhận mức lạm phát 2,9% vào tháng 4 và giảm nhẹ xuống 2,8% trong tháng 5. Việc chính phủ thúc đẩy sử dụng dầu diesel sinh học làm từ dầu cọ để đối phó với việc tăng giá nhiên liệu hóa thạch đã kéo theo sự gia tăng của giá dầu ăn và thực phẩm. Đồng thời, nước này cũng phải giảm mục tiêu thu hút du khách quốc tế năm 2026 từ 36 triệu xuống còn 30-34 triệu lượt do giá vé máy bay tăng cao.
Ngay cả một quốc gia có thu nhập cao như Singapore cũng đang phải chuẩn bị tinh thần đối phó với sự bào mòn sức mua. Bất chấp mức tăng trưởng kinh tế ấn tượng 6% trong quý 1, ngân hàng trung ương nước này đã phải thắt chặt chính sách tiền tệ vào tháng 4 – lần đầu tiên kể từ năm 2022. Cục Thống kê Singapore cho biết tốc độ tăng trưởng tài sản của người dân đã chậm lại, trong khi tốc độ tăng trưởng nợ phải trả lại gia tăng trong quý 1-2026.
Triển vọng
Chủ tịch Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) Masato Kanda mới đây đã cảnh báo về nguy cơ đình lạm đối với các nền kinh tế châu Á. Hồi tháng 4, ADB đã dự báo mức tăng trưởng kinh tế của các nước đang phát triển tại Đông Nam Á trong năm 2026 là 4,7% (chậm hơn so với mức 4,8% của năm ngoái). Dự báo này được dựa trên “kịch bản ổn định sớm”, giả định xung đột ở Trung Đông chỉ kéo dài từ một đến hai tháng.
Theo bà Rahma Gafmi, Giáo sư Kinh tế tại Đại học Airlangga (Indonesia), sự phục hồi về sức mua của các hộ gia đình sẽ diễn ra từ từ, bởi giá cả vẫn ở mức cao trong khi các nhà sản xuất vẫn đang phải tiêu thụ hết lượng nguyên liệu thô nhập khẩu giá cao tồn kho trong quý tới.
Dù vậy, vẫn có những tín hiệu lạc quan. Ông Robert Dan Roces, chuyên gia kinh tế tại tập đoàn SM Group của Philippines, cho hay mặc dù sức mua bị ảnh hưởng nhưng lượng kiều hối vẫn ổn định và thu nhập không thực sự sụt giảm.
Ông nhận định: “Một khi niềm tin được cải thiện và giá dầu ổn định, một phần các khoản chi tiêu bị trì hoãn này có thể sẽ quay trở lại khá nhanh chóng”.
Theo Nikkei Asia
Ricky Hồ / BSA Media
