Các doanh nghiệp gạo Việt Nam dự kiến xuất khẩu gạo trong năm 2026 sẽ tập trung vào Philippines và Indonesia – hai khách hàng nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, cạnh tranh về giá với hai đối thủ lớn là Ấn Độ và Thái Lan. Gạo xanh phát thải thấp là thế mạnh cạnh tranh mới của Việt Nam.

Sức ép từ hai thị trường lớn, hai đối thủ lớn

Philippines và Indonesia là hai khách hàng lớn nhất của gạo Việt Nam, chiếm 60% sản lượng xuất khẩu.  

Nhưng diễn biến tại hai thị trường này trái ngược nhau.

Thị trường Philippines có dấu hiệu tích cực khi mở cửa lại vào đầu tháng 1-2026, hạn mức nhập khẩu từ 300.000 tấn được nâng lên thành 500.000 tấn. Giai đoạn “cửa sổ” cho nhập khẩu chỉ diễn ra đến hết tháng 1 và tuần đầu tháng 2, khi nông dân Philippines bắt đầu thu hoạch vụ lúa chính.

Chính phủ Philippines nói hạn mức mới nhằm bảo đảm an toàn lương thực và bình ổn giá gạo trong nước. Trong cơ cấu hạn ngạch nhập khẩu mới, khoảng 50.000 tấn được phân bổ riêng cho các cơ quan chính phủ để dự trữ đệm, phần còn lại dành cho thương nhân tư nhân. Hiện đã có nhiều doanh nghiệp Philippines đặt hàng sớm.

Tuy nhiên, rào cản thương mại gia tăng khi thuế nhập khẩu tăng từ 15% lên 20% kể từ ngày 16-1-2026. Tổng lượng nhập cả năm dự kiến giảm xuống mức 3,6-3,8 triệu tấn, thấp hơn năm 2024 khoảng 1 triệu tấn, biên lợi nhuận bị thu hẹp dù Việt Nam vẫn là nhà cung cấp số 1, xếp trên Myanmar và Thái Lan. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), sản lượng lúa vụ 2025-2026 của Philippines giảm nhẹ còn 19,6 triệu tấn do bão lũ. Ngoài ra, tín hiệu giao thương khu vực cũng sôi động hơn khi Trung Quốc và châu Phi quay lại mua hàng, nổi bật là hợp đồng 500.000 tấn Thái Lan vừa ký với Trung Quốc.

Sau lệnh hạn chế nhập khẩu năm 2025, Indonesia dự kiến mở cửa trở lại từ đầu năm nay. Tuy vậy, các dự báo cho thấy Indonesia đang rơi vào tình trạng dư cung sâu và khả năng quay lại nhập khẩu ngắn hạn là rất thấp. Theo Hãng thông tấn Antara, dự trữ gạo quốc gia nước này cuối năm 2025 đạt kỷ lục 3,5 triệu tấn – cao nhất từ khi độc lập nhờ tự chủ hoàn toàn nguồn cung. Sản lượng năm 2025 ước đạt 34,79 triệu tấn, tăng 13,6%. Chính phủ Indonesia đã chỉ đạo cơ quan hậu cần Bulog tăng mạnh thu mua nội địa lên mức 4 triệu tấn gạo trong năm 2026 (so với 3 triệu tấn năm trước) và 1 triệu tấn bắp (ngô) để đảm bảo an ninh lương thực và hỗ trợ nông dân.

Trong khi đó, Ấn Độ và Thái Lan tiếp tục duy trì sức ép với gạo Việt Nam.

Ấn Độ tiếp tục duy trì nguồn cung lớn và tiếp tục tạo sức ép cạnh tranh lên giá gạo toàn cầu. Giá gạo xuất khẩu của Ấn Độ tăng lên 350-357 đô la/tấn, mức cao nhất gần ba tháng do giá nội địa tăng trong khi nhu cầu quốc tế vẫn yếu. Thái Lan giữ giá gạo 5% tấm ở mức 410 đô la/tấn, nhưng nhu cầu đã chững lại từ sau Giáng sinh, chủ yếu giao các hợp đồng đã ký trước đó.

Gạo Việt chuyển hướng

Trước bối cảnh “cửa hẹp” tại các thị trường truyền thống và áp lực dư cung toàn cầu, xuất khẩu gạo Việt Nam năm 2026 buộc phải chuyển dịch từ tăng sản lượng sang cạnh tranh bằng giá trị và tính bền vững. Chiến lược chủ yếu hiện nay là tấn công vào phân khúc cao cấp tại các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc. Cụ thể, giống gạo ST25 với danh hiệu “ngon nhất thế giới” đang mở ra dư địa lớn tại phương Tây và Trung Quốc, trong khi gạo Japonica được đẩy mạnh sang Nhật Bản. Bên cạnh đó, các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao như bún, phở khô, cơm đóng hộp cũng được nhiều doanh nghiệp chú trọng xuất khẩu.

Đặc biệt, lợi thế cạnh tranh chủ lực của Việt Nam trong giai đoạn tới sẽ nằm ở dòng gạo “xanh”. Các mô hình canh tác tiết kiệm nước, giảm phát thải methane, truy xuất nguồn gốc rõ ràng đang giúp doanh nghiệp đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới và tiếp cận tốt hơn các thị trường khắt khe. Dù năm 2026 không còn “dễ ăn”, nhưng việc kiên định với chất lượng và quy trình sản xuất bền vững sẽ là chìa khóa để gạo Việt giữ vững vị thế.

Ricky Hồ / BSA Media

Lúa phát thải thấp “Bắc tiến”