Quốc gia từng bị xem là “hết thời” vào đầu năm 2025, nhưng hóa ra đây lại là siêu cường kinh tế duy nhất còn lại thực sự quan trọng [bên cạnh nước Mỹ vĩ đại của ông Trump].
Từ cuộc chiến thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump cho đến những bước tiến về AI, năm 2025 tràn ngập những bước ngoặt đầy kịch tính. Một trong những bài học quan trọng nhất rút ra là: đừng bao giờ, tuyệt đối đừng bao giờ đánh giá thấp Trung Quốc.
Vào đầu năm, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới bị xem như đã tàn. Các nhà kinh tế dự đoán về “thập niên mất mát” – tương tự như những gì Nhật Bản đã trải qua trong thập niên 1990, và vị thế thống trị sản xuất của nước này bị thách thức trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump cùng nỗ lực của các nhà xuất khẩu nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng và chuyển hoạt động ra nước ngoài. Các nhà đầu tư toàn cầu phần lớn đã tháo chạy, khi thấy rằng vấn đề “3D” của đất nước này — giảm phát (deflation), nợ nần (debt) và nhân khẩu học (demographics) — là mang tính cấu trúc và không thể vượt qua.
Đến cuối năm, nhận thức đã thay đổi hoàn toàn. Chủ tịch Tập Cận Bình là nhà lãnh đạo nước ngoài duy nhất đứng lên chống lại chiến thuật bắt nạt thương mại của ông Trump và buộc ông phải lùi bước bằng cách “vũ khí hóa” quyền kiểm soát của Bắc Kinh đối với vật liệu đất hiếm. Trung Quốc vẫn giữ vững vị thế là công xưởng sôi động nhất thế giới, đến mức một số người phải than thở rằng châu Âu chẳng hạn, không còn gì để bán cho Trung Quốc. Về dòng tiền toàn cầu, người nước ngoài đang quay trở lại khi cơn sốt AI đã đưa thị trường chứng khoán Hồng Kông lên mức cao nhất trong bốn năm.
Vì sao thế giới choáng ngợp trước Trung Quốc?
Làm thế nào Trung Quốc rũ bỏ được sự trì trệ và khiến thế giới choáng ngợp với những “khoảnh khắc DeepSeek” trong công nghệ, công nghệ sinh học và thậm chí cả quốc phòng? Phải chăng mầm mống thành công vẫn luôn ở đó và giới tinh hoa phương Tây chỉ đơn giản chọn cách không nhìn thấy? Có lẽ là cả hai.
Thứ nhất, sự chú trọng của ông Tập vào giáo dục đại học cuối cùng cũng đơm hoa kết trái. Ngày nay, khoảng 40% học sinh tốt nghiệp trung học vào đại học, so với mức 10% năm 2000. Kỹ thuật là chuyên ngành phổ biến nhất cho bậc sau đại học. Kết quả là, nguồn nhân tài của quốc gia đã mở rộng đáng kể: Từ năm 2000 đến 2020, số lượng kỹ sư tăng vọt từ 5,2 triệu lên 17,7 triệu; năm 2022, 47% các nhà nghiên cứu AI thuộc top 20% hàng đầu thế giới đã hoàn thành bậc đại học tại Trung Quốc, vượt xa tỷ lệ 18% của Mỹ.
Điều này có nghĩa là theo quy luật số lớn, những đột phá đổi mới chắc chắn sẽ xảy ra, và Trung Quốc vẫn nắm giữ lợi thế chi phí trong sản xuất tiên tiến. Những người dưới 30 tuổi chiếm 44% tổng số kỹ sư, so với 20% ở Mỹ; thù lao cho các nhà nghiên cứu chỉ bằng khoảng một phần tám so với các đồng nghiệp Mỹ. Do đó, ngay cả khi những công ty như Apple Inc. muốn rời bỏ Trung Quốc, họ cũng không thể.
Thứ hai, Trung Quốc rất thực dụng, vàuộc chạy đua AI là một minh chứng rõ nét. Trong khi Mỹ đang tìm kiếm “chén thánh”(1) – hay trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) trong trường hợp này – thì ông Tập lại thúc đẩy ngành công nghiệp này “định hướng mạnh mẽ vào ứng dụng”, tận dụng mọi lợi thế mà AI có thể mang lại để mài sắc thêm mũi nhọn sản xuất của quốc gia. Trên khắp đất nước, robot công nghiệp vận hành trong cái gọi là “nhà máy tắt đèn” (dark factories), nơi tự động hóa hiệu quả đến mức công việc diễn ra ngay cả khi đèn mờ. Các công ty cũng đang sử dụng AI để tăng tốc độ hậu cần và chu kỳ thiết kế sản phẩm.
Đến nay, những lợi ích năng suất từ AI và tự động hóa ai cũng thấy rõ: Thặng dư thương mại đạt kỷ lục 1.000 tỷ USD trong năm nay, đánh bại các cường quốc xuất khẩu đối thủ như Đức và Nhật Bản, với mức tăng trưởng nhanh nhất đến từ sản xuất tiên tiến, như ô tô, mạch tích hợp và tàu biển.
Thứ ba, giảm phát là con dao hai lưỡi. Các nhà đầu tư không thích nó vì các công ty không có quyền định giá. Nhưng ở khía cạnh ngược lại, gần như chắc chắn rằng các thương hiệu nội địa có khả năng bán giá cao tại sân nhà đã đánh trúng tâm lý người tiêu dùng, mang lại cho họ cơ hội chiến đấu trong thương mại toàn cầu. Ví dụ điển hình là Tập đoàn Pop Mart International có trụ sở tại Quảng Châu. Biên lợi nhuận gộp 70% của công ty này cao hơn gấp đôi mức mà một nhà sản xuất đồ chơi thông thường có thể kiếm được, nhờ vào chú Labubu dễ thương “chết người” và đang gây sốt.
Đừng xem thường “China chic”!
Các thương hiệu Trung Quốc sẽ ngày càng được biết đến trên toàn cầu nhờ thiết kế và gu thẩm mỹ. Người mua sẽ được trải nghiệm những chiếc máy điều hòa chạy êm nhất, những chiếc túi thiết kế theo phong cách “xa xỉ thầm lặng” (quiet luxury), nước hoa sánh ngang Le Labo, và thậm chí cả kem gelato ngon như ở Ý, theo lời anh huấn luyện viên thể hình người Sicily của tôi tuyên bố.
Cái gọi là “China chic” (phong cách thời thượng Trung Quốc) đang làm thế giới trầm trồ. Được rồi, có lẽ là ở bất cứ đâu ngoại trừ Mỹ, nơi xuất khẩu của Trung Quốc đã lao dốc 19% trong năm nay. (Cảm ơn vì đã phá hỏng Giáng sinh của chúng tôi nhé, ngài Tổng thống!)
Câu hỏi day dứt là làm thế nào các nhà lãnh đạo phương Tây lại đánh giá sai về nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Tất nhiên, Bắc Kinh cũng không vận hành như cách phần đông mọi người thường nghĩ – đất nước này bế quan tỏa cảng để chống Covid-19 cho đến tận cuối năm 2022. Nhưng tôi nghi ngờ rằng một phần nguyên nhân là do ác cảm của giới tinh hoa [phương Tây] khi đến thăm một chế độ chuyên chế có các giá trị chính trị khác biệt với niềm tin cốt lõi của họ. Kiếm tiền từ Trung Quốc không còn dễ dàng như một thập niên trước. Một số người lo ngại rằng, khi rời đại lục, họ sẽ có thể bị cấm xuất cảnh. .
Nhưng có một điều chắc chắn: Sẽ là một sai lầm to lớn nếu gạch tên Trung Quốc, siêu cường kinh tế duy nhất khác thực sự quan trọng [bên ngoài nước Mỹ].
Shuli Ren*
(*) Bài bình luận “Repeat After Me: Never, Ever Underestimate China” trên Bloomberg Opinion. Biên tập viên giữ nguyên giọng văn tiếng Anh, và thêm các tít nhỏ và chú giải.
(1) Trong văn hóa Kitô giáo, “chén thánh” là chiếc chén mà Chúa Jesus đã sử dụng trong bữa tiệc ly. Các hiệp sĩ thời xưa, như trong truyền thống Vua Arther, đã xem “chén thánh” là báu vật thiêng liêng, mà họ dành cả đời tìm kiếm, nhưng bất khả.
