Quá trình tái chế nhựa vẫn đạt được rất ít tiến triển khi chưa đầy 10% sản lượng hàng năm trên toàn thế giới được tái chế thành công. Điểm đến cuối của phần lớn lượng rác thải này là các lò đốt hoặc bãi chôn lấp. Việc sử dụng không kiểm soát các vật liệu có nguồn gốc từ hóa dầu này đang đẩy nhanh quá trình nóng lên toàn cầu, đồng thời gây ảnh hưởng xấu đến hệ sinh thái và sức khỏe con người.

“Kết quả chúng ta có được hôm nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân và hành tinh,” Tổng thống Palau, ông Surangel Whipps Jr., phát biểu tại cuộc họp của Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNEP) về quản lý nhựa tại Geneva hồi tháng 8-2025. Ông Whipps phát biểu với tư cách là Chủ tịch Liên minh các quốc gia đảo nhỏ (AOSIS) gồm khoảng 40 nước. Phát biểu của ông cũng thể hiện sự thất vọng và bất lực của các nước nhỏ trước vấn nạn rác nhựa.

Vào năm 2022, UNEP đã bắt đầu các cuộc đàm phán nhằm tiến tới một hiệp ước quốc tế toàn diện để giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa trong suốt vòng đời của chúng, từ sản xuất đến tiêu hủy, nhưng hiện vẫn chưa đạt được thỏa thuận nào. Vốn chịu ảnh hưởng nặng nề từ rác thải nhựa đại dương, các nước hải đảo nhỏ cùng với EU đã kêu gọi các quy định nghiêm ngặt, nhưng đề xuất của họ vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các nước sản xuất dầu mỏ và các nhóm lợi ích khác.

“Việc áp dụng quy định thống nhất về sử dụng nhựa là rất khó khăn, bởi điều này thay đổi theo đặc thù văn hóa, phong tục và điều kiện kinh tế của từng quốc gia”, Giáo sư Eiji Hosoda từ Đại học Tokai (Nhật Bản) nhận định.

Khi bị thiêu hủy, nhựa phát thải khí CO2. Trong môi trường nước hay đại dương, các polymer này phân rã thành hạt vi nhựa, có thể tích tụ ở cá và các loài động vật biển khác, và sau đó có thể xâm nhập ngược lại cơ thể con người khi ăn cá hoặc thủy hải sản.  Các nghiên cứu học thuật cũng chỉ ra tác hại của rác thải nhựa đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái. Để giảm thiểu những vấn đề này, việc cắt giảm sản xuất nhựa mới và tăng cường tái chế là vô cùng thiết yếu.

Nghịch lý “xả rác nhiều, tái chế thấp”

Mỹ là quốc gia tạo ra nhiều rác thải nhựa nhất thế giới, thải ra 70 triệu tấn vào năm 2019, theo Trung tâm nghiên cứu xăng dầu Vua Abdullah của Saudi Arabia. Tỷ lệ tái chế của Mỹ chỉ khoảng 4,5%, trong khi 73% rác thải nhựa kết thúc tại các bãi chôn lấp nhờ lợi thế về diện tích đất đai rộng lớn.

Trong khi đó, theo nghiên cứu của Đại học Thanh Hoa tại Trung Quốc công bố năm 2025, sản lượng nhựa toàn cầu năm 2022 đạt khoảng 387 triệu tấn, trong đó khoảng 10% (38 triệu tấn) được tái chế. Là nguồn gây ô nhiễm nhựa lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc duy trì tỷ lệ tái chế thực tế ở mức 13%, trong khi EU đạt 14%. Những con số này vẫn ở mức thấp do chi phí thu gom và lưu kho cao, khiến nguyên liệu tái chế đắt hơn so với nguyên liệu nguyên sinh.

Số liệu từ Viện quản lý rác thải nhựa tại Tokyo cho biết tỷ lệ tái chế của Nhật Bản là 22%, với khoảng 70% rác thải được đem đốt. Theo phương pháp “tái chế nhiệt”, nhiệt năng từ việc đốt rác thải nhựa được thu hồi, nhưng bản thân nhựa không được tái chế. Nhật Bản hiện vẫn chưa thiết lập được hệ thống hiệu quả để phân loại các loại rác thải nhựa.

Rác thải nhựa vẫn đang tăng

Nếu không có thêm hành động cụ thể, rác thải nhựa sẽ tiếp tục làm ô nhiễm môi trường tự nhiên trên toàn thế giới. Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) dự báo đến năm 2040, dòng chảy rác nhựa vào các hệ sinh thái môi trường hàng năm sẽ tăng 45% so với mức của năm 2020.

Để thúc đẩy tái chế nhựa, các quốc gia phát triển đang tăng cường nỗ lực đưa nhiều vật liệu tái sử dụng hơn vào sản phẩm của mình. Theo các quy định gần đây của EU, các nhà sản xuất xe hơi phải đưa nhựa tái chế vào xe mới với mục tiêu đạt 15% sau 6 năm và 25% sau 10 năm kể từ ngày thực thi.

Tuy nhiên, khối lượng rác nhựa bị rò rỉ ra môi trường vẫn được dự báo sẽ tăng 14% trong vòng 20 năm tới (đến năm 2040), trừ khi các quốc gia khác cùng hợp tác để ngăn chặn làn sóng này. Theo OECD, nếu các quốc gia phối hợp hành động, lượng rác thải thất thoát ra môi trường có thể giảm tới 35%.

Theo Data Watch, Nikkei Asia

Ricky Hồ / BSA Media